การวิเคราะห์สถานการณ์ด้านการใช้ที่ดินและอาคาร
2.1 การเพิ่มพื้นที่สีเขียว
การเพิ่มพื้นที่สีเขียวประเภทต่าง ๆ เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความน่าอยู่และสมดุลของระบบนิเวศน์ของเมือง โดยการมีพื้นที่สำหรับพักผ่อนหย่อนใจในขณะเดียวกันก็ยังเป็นที่ป้องกันสาธารณภัยต่างๆ ตลอด จนการมีวิวทิวทัศน์ที่สวยงาม การมีสวนสาธารณะและพื้นที่สีเขียวในหลายๆ รูปแบบจึงช่วยจรรโลงสภาพจิตใจของคนในชุมชนเมืองได้ ต้นไม้ยังช่วยผลิตออกซิเจน ทำให้เรามีอากาศบริสุทธิ์ ช่วยลดปัญหามลพิษ ฝุ่นละออง ความร้อน และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยทำหน้าที่ดูดซับความร้อนดูดซับสารพิษในอากาศ ดักฝุ่นละออง และดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งจากการประมาณการคร่าวๆ ของศูนย์วิจัยป่าไม้ คณะวนศาสตร์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (2547) พบว่าการที่ต้นไม้สร้างเนื้อไม้ขึ้นมา 1 ตัน จะช่วยลดปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ประมาณ 1.81 ตัน ขณะเดียวกันก็ปลดปล่อยก๊าซออกซิเจนเข้าสู่บรรยากาศประมาณ 1.32 ตัน
นอกจากนั้นต้นไม้ใหญ่ในเมืองยังช่วยลดปัญหามลพิษอันตรายในบรรยากาศของเมืองได้แก่โอโซน ไนโตรเจนออกไซด์ (NO
x)สารประกอบอินทรีย์ที่ระเหยไว(Volatile Organic Compounds -VOCs) ซึ่งเกิดจากการปล่อยไอเสียของรถยนต์ ไอเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม ไอจากน้ำมันเบนซิน และซัลฟูริกออกไซด์ (SO
x) รวมถึงลดปรากฏการณ์ “เกาะความร้อน” ที่เกิดในเมืองใหญ่ โดยพื้นที่ที่มีต้นไม้ใหญ่ปกคลุมและพื้นที่สนามหญ้ามีผลต่อการลดอุณหภูมิในพื้นที่อย่างชัดเจน ดังนั้นพื้นที่สีเขียวในเมือง (Parks and Green Areas) จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกเมืองซึ่งอาจแทรกความเป็นสวนหรือพื้นที่สีเขียวไว้ในสถานที่ต่างๆ ของเมืองได้อย่างหลากหลาย
สถานภาพความเป็นเมืองสีเขียวด้านการใช้ที่ดินและอาคาร
ในปี พ.ศ.2554 กรุงเทพมหานครมีอัตราส่วนพื้นที่สีเขียวต่อจำนวนประชากร 4.47 ตรม./คน ซึ่งจากเกณฑ์ความเป็นเมืองที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในด้านการใช้ที่ดินและอาคารจัดให้กรุงเทพมหานครยังอยู่ในระดับต่ำกว่าเกณฑ์เฉลี่ย การเพิ่มพื้นที่สีเขียวประเภทต่าง ๆ จึงเป็นสิ่งจำเป็นจำเป็นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความน่าอยู่และสมดุลของระบบนิเวศน์ของเมืองในอนาคต สำนักงานสวนสาธารณะของกรุงเทพมหานครมีแผนงานจะดำเนินการ จัดสร้างพื้นที่สีเขียวในรูปแบบสวนสาธารณะ ดังรายชื่อต่อไปนี้
- สวนน้ำซอยลาดพร้าว 71 เขตลาดพร้าว พื้นที่ 21 ไร่
- สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา เขตบางกอกน้อย พื้นที่ 21 ไร่
- สวนสาธารณะซอยหมอเหล็งเขตราชเทวีพื้นที่ 11ไร่
- สวนสาธารณะบริเวณซอยเอกชัย 101 เขตบางบอน พื้นที่ 100 ไร่
- สวนสาธารณะทางแยกต่างระดับวัชรพล เขตบางเขน พื้นที่ 21 ไร่
- สวนสาธารณะที่ดินนายอุ๋ย จันทร์เฉลิมเขตบางกอกน้อย พื้นที่ 3 ไร่ 16 ตารางวา
- สวนหย่อมปากซอยอยู่ดีเขตสาทร พื้นที่ 7 ไร่ 3 งาน 36 ตารางวา
- ลานจารุเมือง (สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา) เขตปทุมวัน พื้นที่ 7 ไร่ 40 ตารางวา
2.2 โครงการอาคารเขียว
โครงการอาคารสีเขียว คือ โครงการที่อยู่อาศัยที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ซึ่งเริ่มตั้งแต่วิธีคิดออกแบบโครงการที่สอดคล้องกับการอนุรักษ์พลังงานและสิ่งแวดล้อม การเลือกใช้วัสดุที่เป็นมิตรกับธรรมชาติ การก่อสร้างที่ไม่สร้างมลภาวะ และการเตรียมพร้อมในการอยู่อาศัยและดำเนินชีวิตให้สอดคล้องกับการรักษ์โลก
การดำเนินโครงการอาคารเขียว (Green Building) สามารถช่วยลดผลกระทบของอาคารที่มีต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของมนุษย์ เป็นอาคารที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ในการดำเนินงานที่ผ่านมาของกรุงเทพมหานคร ในปี 2551 ได้มีการกำหนดเกณฑ์อาคารสำนักงานราชการเขียวสำหรับเกณฑ์อาคารเดิมและเกณฑ์อาคารที่จะมีการก่อสร้างใหม่ และจัดทำแบบอาคารเขียวเบื้องต้น (Conceptual Design) รวมทั้งให้คำปรึกษากับอาคารเขียวนำร่อง คือ อาคารกรมควบคุมมลพิษและอาคารสำนักงานเขตบางกอกใหญ่ ในปี 2552 ได้จัดทำคู่มือเกณฑ์และแนวทางในการจัดการสิ่งแวดล้อมสำหรับอาคารสำนักงานเขียวกรณีอาคารเดิมและกรณีที่จะมีการก่อสร้างอาคารใหม่ และให้คำปรึกษาอาคารนำร่องเพิ่มขึ้นอีก 2 อาคาร ได้แก่ อาคารสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 16 นนทบุรี และอาคารสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สำหรับปี 2553 ได้ทำการสำรวจระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมและพลังงานของอาคารภาครัฐ โดยใช้แบบสอบถาม จำนวน 3,214 อาคาร และดำเนินการตรวจประเมินอาคารนำร่องเพิ่มขึ้นอีก 6 อาคาร ได้แก่
1) อาคาร NECTEC
2) อาคาร MTEC PILOT PROJECT
3) อาคารโรงพยาบาลกลาง
4) อาคารศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร 2 ดินแดง
5) อาคารศูนย์สัตว์ทดลองแห่งชาติ
6) อาคารคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
แนวทางการมีส่วนร่วมของประชาชนด้านการเพิ่มพื้นที่สีเขียวและการส่งเสริมแนวทางอาคารเขียว
- การร่วมกันปลูกต้นไม้เพื่อเพิ่มพื้นที่สีเขียว การเพิ่มพื้นที่สีเขียวเป็นแนวทางที่สำคัญของการวางผังเมืองสีเขียว
- การปรับปรุงอาคารที่พักอาศัยและสถานที่ทำงานตามรูปแบบของอาคารเขียว
นอกจากนี้กรุงเทพมหานครยังได้มีการจัดทำแผนการมุ่งสู่อาคารเขียวภาครัฐ และคู่มือเกณฑ์และแนวทางในการจัดการสิ่งแวดล้อม ทั้งกรณีอาคารเดิม และกรณีที่จะมีการก่อสร้างอาคารใหม่ ซึ่งเป็นแนวทางการขับเคลื่อนที่ดีของการมุ่งสู่การเป็นเมืองที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม สำหรับมาตรการระยะสั้นและระยะยาว ขอเสนอแนะดังนี้
มาตรการระยะสั้น:
-
การเพิ่มพื้นที่สีเขียวทั่วกรุงเทพมหานคร
-
สร้าง/ปรับปรุงภูมิทัศน์ท้องถนน
-
การส่งเสริมการปรับปรุงอาคารให้เป็นอาคารเขียว
มาตรการระยะยาว:
-
เพิ่มพื้นที่สีเขียวให้ได้ขนาด 9 ตารางเมตรต่อคน
-
สร้างและปรับปรุงภูมิทัศน์ท้องถนน
-
การปรับปรุงอาคารให้เป็นอาคารเขียว